Mùa hè 2020, tôi ngồi trong căn hộ thuê ở Istanbul, màn hình hiển thị 200 USDT — số tiền tôi dành để thử nghiệm một pool thanh khoản trên Uniswap. Đó là thời điểm DeFi Summer bùng nổ, và tôi viết blog giải thích về ‘trustless’ như một cách trao quyền cho cá nhân thoát khỏi sự kiểm soát của ngân hàng trung ương. Bây giờ, nhìn vào dự đoán của tờ Crypto Briefing về xác suất 26,5% Mỹ xâm lược Iran trước năm 2027, tôi nhận ra rằng: niềm tin không thể được lập trình, nhưng cơn sốt chiến tranh thì có thể.
Khi eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 1/3 lượng dầu thô toàn cầu, trở thành điểm nóng quân sự, thị trường crypto cũng rung chuyển. Nhưng liệu blockchain có thực sự là nơi trú ẩn an toàn trước địa chính trị? Hay chúng ta chỉ đang nhìn thấy một ảo ảnh khác?
Bối cảnh: Dầu mỏ, chiến tranh và sự trỗi dậy của tài sản số
Để hiểu tác động của cuộc xung đột Mỹ-Iran lên crypto, trước hết cần nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Eo biển Hormuz không chỉ là một điểm trên bản đồ; nó là trái tim của nền kinh tế hydrocarbon. Khi các cuộc tấn công quân sự leo thang, giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD/thùng, kéo theo lạm phát toàn cầu. Trong lịch sử, các cuộc khủng hoảng năng lượng thường đẩy dòng tiền vào vàng, nhưng liệu Bitcoin — ‘vàng kỹ thuật số’ — có hưởng lợi?
Câu trả lời không đơn giản. Năm 2020, khi đại dịch COVID-19 tấn công, Bitcoin giảm 50% cùng với thị trường chứng khoán, cho thấy nó chưa phải là nơi trú ẩn an toàn thực sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh Iran bị cấm vận tài chính và không thể tiếp cận SWIFT, crypto có một vai trò đặc biệt: là công cụ để các quốc gia bị trừng phạt tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu. Từ năm 2017, tôi đã chứng kiến những người bạn ở Hà Nội mua Bitcoin để chuyển tiền ra nước ngoài mà không qua ngân hàng. Khi chiến tranh và cấm vận kết hợp, nhu cầu về stablecoin (USDT, USDC) và Bitcoin có thể tăng vọt, nhưng đồng thời cũng thu hút sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan quản lý.
Phân tích cốt lõi: Ba tác động chính từ cuộc khủng hoảng Hormuz
1. Giá Bitcoin và tâm lý ‘trú ẩn an toàn’ Nhiều nhà đầu tư cho rằng chiến tranh đẩy giá Bitcoin lên. Nhưng dữ liệu từ cuộc xung đột Nga-Ukraine năm 2022 cho thấy điều ngược lại: Bitcoin giảm mạnh trong những ngày đầu, sau đó phục hồi. Lý do là khi thị trường hoảng loạn, các nhà đầu tư tổ chức bán tất cả tài sản rủi ro, bao gồm crypto, để giữ tiền mặt. Tuy nhiên, nếu cuộc khủng hoảng Hormuz kéo dài và gây ra lạm phát phi mã, Bitcoin có thể trở thành hàng rào chống lại sự mất giá của tiền pháp định. Dựa trên kinh nghiệm cá nhân của tôi khi quan sát thị trường năm 2022 — sau khi LUNA sụp đổ, tôi mất 30% danh mục và phải viết nhật ký để phục hồi — tôi tin rằng yếu tố thời gian rất quan trọng. Trong ngắn hạn, xung đột gây áp lực giảm; trong dài hạn, nếu cấm vận khiến Iran và các nước khác đổ xô vào crypto, giá có thể tăng mạnh.
2. Khai thác Bitcoin: Dầu mỏ và năng lượng rẻ Iran là một trong những quốc gia có chi phí điện rẻ nhất thế giới nhờ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch. Trước đây, Iran đã sử dụng Bitcoin mining như một cách để xuất khẩu năng lượng bị cấm vận. Nếu chiến tranh leo thang, các mỏ đào ở Iran có thể bị phá hủy hoặc buộc phải ngừng hoạt động, làm giảm hashrate toàn cầu. Ngược lại, nếu Iran muốn tích trữ Bitcoin để vượt qua trừng phạt, họ sẽ tăng cường khai thác, tạo nguồn cung mới. Tranh luận này thường bị bỏ qua trong các bài phân tích chính thống. Tại hội nghị năm 2024, tôi đã thảo luận với một nhóm nhà đầu tư tổ chức về điều này: năng lượng rẻ là con dao hai lưỡi, vừa là động lực khai thác, vừa là mục tiêu của các cuộc tấn công.
3. Stablecoin và thanh toán xuyên biên giới Đây có lẽ là tác động rõ ràng nhất. Iran và các nước bị trừng phạt đã sử dụng USDT để thương mại mà không cần SWIFT. Động lực thực sự của thanh toán crypto tại các nước đang phát triển không phải lý tưởng blockchain; mà là lạm phát tiền tệ địa phương buộc người ta tìm phương án sinh tồn. Trong bối cảnh Hormuz nóng lên, nhu cầu về stablecoin tăng đột biến, đặc biệt là USDT vì nó có tính thanh khoản cao nhất trên các sàn giao dịch phi tập trung. Nhưng điều này cũng kéo theo rủi ro: các cơ quan quản lý Mỹ có thể siết chặt các stablecoin, yêu cầu tuân thủ lệnh trừng phạt. Năm 2025, tôi đã chứng kiến một bài viết của mình về bình đẳng giới trong blockchain bị chỉ trích nặng nề, nhưng nó cũng mở ra cuộc đối thoại về cách ngành này có thể trở nên toàn diện hơn. Tương tự, stablecoin có thể trở thành công cụ cho cả tự do lẫn kiểm soát.
Góc nhìn phản trực giác: Phi tập trung có thực sự giúp ích?
Nhiều người trong cộng đồng crypto tự hào rằng blockchain là ‘không thể kiểm duyệt’ và sẽ giúp Iran vượt qua cấm vận. Nhưng thực tế phức tạp hơn. Khi tôi xây dựng nền tảng giáo dục DeFi ‘Vault of Values’ năm 2020, tôi đã học được rằng phần lớn người dùng không quan tâm đến triết lý phi tập trung; họ chỉ muốn kiếm lợi nhuận. Tương tự, trong một cuộc chiến, các sàn giao dịch tập trung (như Binance) có thể tuân thủ lệnh trừng phạt và chặn tài khoản Iran. Các sàn phi tập trung (DEX) có thể hoạt động, nhưng tính thanh khoản thấp và trượt giá lớn khiến chúng không hiệu quả cho giao dịch khối lượng lớn. Niềm tin không thể được lập trình bởi vì cuối cùng, con người vẫn phải tin tưởng vào một thực thể nào đó — dù là hợp đồng thông minh hay chính phủ.
Hơn nữa, Iran có thể không muốn sử dụng Bitcoin vì nó minh bạch; thay vào đó, họ có thể dùng Monero hoặc các coin riêng tư, nhưng thanh khoản thấp. Trong báo cáo 50 trang tôi viết về ETF Bitcoin năm 2024, tôi đã chỉ ra rằng dòng vốn tổ chức sẽ làm tăng tính minh bạch của thị trường, điều này đi ngược lại nhu cầu ẩn danh của các quốc gia bị trừng phạt. Vì vậy, kịch bản ‘Iran đổ xô vào crypto’ có thể bị thổi phồng.
Kết luận: Tầm nhìn tiến bộ giữa hỗn loạn
Chiến tranh Hormuz không làm thay đổi bản chất của blockchain, nhưng nó phơi bày những mâu thuẫn bên trong ngành. Chúng ta từng mơ về một hệ thống tài chính không biên giới, nhưng thực tế địa chính trị vẫn chi phối. Tôi nhớ lại năm 2017, trong buổi meetup Bitcoin ở Hà Nội với chỉ 7 người, tôi đã tin rằng phi tập trung sẽ giải phóng nhân loại. Bây giờ, tôi thấy rằng: công nghệ chỉ là công cụ; giá trị thực sự nằm ở cách chúng ta sử dụng nó. Trong bối cảnh khủng hoảng, crypto có thể là phao cứu sinh cho những người bị áp bức, nhưng cũng có thể là vũ khí cho kẻ mạnh. Câu hỏi không phải là ‘liệu Bitcoin có lên 100.000 USD không?’, mà là ‘chúng ta có đủ can đảm để xây dựng một hệ thống công bằng hơn không?’ Mùa hè 2020: giấc mơ DeFi bắt đầu, nhưng giấc mơ đó vẫn chưa hoàn thành.