Nhật Bản vừa thừa nhận điều Mỹ từ chối: stablecoin không phải trò chơi — Adomi và cuộc cải tổ FSA
Ngày 7/8, Nhật Bản chính thức bổ nhiệm lãnh đạo cho Vụ Tài sản tiền mã hóa và Stablecoin mới trực thuộc Cơ quan Dịch vụ Tài chính (FSA). Đây không phải một bản tin hành chính thông thường. Đây là tín hiệu rõ ràng nhất từ trước đến nay rằng Tokyo coi crypto là một ngành công nghiệp cần được quản lý, không phải thứ để đe dọa.
Tôi đã theo dõi Nhật Bản từ những ngày đầu tiên — từ khi họ xử lý sự cố Mt.Gox, qua cuộc đàn áp Coincheck năm 2018, đến luật stablecoin mang tính tiên phong toàn cầu năm 2022. Nhưng sự thay đổi tổ chức lần này khác biệt về chất. FSA đang tạo ra một cơ quan chuyên trách duy nhất cho cả crypto và stablecoin — một vụ mới tách ra từ Cục Chính sách Tổng hợp. Đây không phải kiểu đối phó. Đây là việc xây dựng một hệ thống lâu dài.
Bộ máy hành chính Nhật Bản không tạo ra các vụ mới để làm đẹp sơ đồ tổ chức. Các vụ mới được tạo ra khi một lĩnh vực đạt đến khối lượng công việc đủ lớn về chính sách và giám sát thực thi. Hãy để tôi đặt con số cụ thể: Nhật Bản đã cấp phép cho hơn 30 sàn giao dịch tiền mã hóa theo Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PSA) — kể cả trong thị trường gấu của năm 2022-2023. Điều đó tạo ra khối lượng giấy tờ không thể xử lý bởi bộ phận chung chung.
Giờ hãy ai đang lãnh đạo bộ phận mới này. Tên ông ấy là [tên không được tiết lộ đầy đủ — nhưng vai trò có thể được mô tả qua các ấn phẩm chính thức]. Hãy nhìn vào hồ sơ của ông ấy một cách kỹ càng: tốt nghiệp Khoa Luật tại Đại học Osaka, sau đó là MBA tại Đại học Birmingham (Anh) và LLM tại Trường Kinh tế London (LSE). FTX đã dạy tôi: không có trường hợp nào là sự an toàn tuyệt đối — chỉ có các hệ thống mà con người đứng sau thiếu năng lực hoặc thiếu đạo đức nghề nghiệp. Adomi có một sự hiếm có trong giới quản lý tiền mã hóa: ông ấy không phải kỹ thuật viên. Ông ấy là luật gia, có cả bằng MBA lẫn LLM trong lĩnh vực tài chính và pháp lý — và đã làm việc trong giám sát ngân hàng. Điều đó là quan trọng.
Từ đó suy ra cách tiếp cận của ông ấy. Ngân hàng, ngành ông ấy quen thuộc, là lĩnh vực mà các khoản lỗ phải được hấp thụ trước tiên bởi vốn, rồi đến dự trữ, rồi mới đến bảo hiểm. Ngân hàng có yêu cầu thanh khoản, tỷ lệ vốn và quy tắc nội bộ được giám sát bởi cơ quan quản lý. Stablecoin — vốn dựa trên dự trữ tiền pháp định — lại rất gần với logic đó. Kyc yếu? Không thể nào. Cờ đỏ rửa tiền? Tệ hơn.
FSA đã phân loại stablecoin theo luật từ trước đó: chúng là công cụ thanh toán theo Đạo luật Dịch vụ Thanh toán, không phải chứng khoán theo Đạo luật Công cụ Tài chính và Sàn giao dịch. Điều này có nghĩa là ở Nhật, stablecoin được coi là loại tiền kỹ thuật số gần với tiền gửi hơn là tài sản đầu cơ. Đây là điểm khác biệt cốt lõi của Nhật so với Mỹ.
Các sàn giao dịch Nhật Bản từng trải qua quá trình đăng ký rất khó khăn: FSA yêu cầu tách biệt tài sản khách hàng, kiểm toán nội bộ và kiểm tra hàng quý. Khi các sàn ở Mỹ vẫn đang vật lộn với việc trả hết vốn cho khách hàng sau sự kiện FTX, các sàn ở Nhật — dù có nhiều rắc rối — đã có khuôn khổ pháp lý bắt buộc tách biệt tài sản từ lâu trước đó. Không cần phải suy đoán về việc Nhật Bản đã tránh được vụ sụp đổ kiểu FTX một cách sạch sẽ. Nhưng thực tế cho thấy: họ đã có quá trình kiểm tra chặt chẽ và hạn chế đòn bẩy.
Điều gì khiến tôi quan tâm hơn cả? Việc tách riêng một vụ độc lập nghĩa là nguồn lực riêng, ngân sách riêng, và — khi làm việc tại cơ quan quản lý — thẩm quyền riêng để viết quy định mới. Điều đầu tiên mà Adomi sẽ làm? Đó là ưu tiên hàng đầu trong quản lý tiền mã hóa: xử lý các sàn giao dịch không đăng ký hoạt động ở Nhật từ nước ngoài bằng cách “quảng cáo ngược”. Nhật từng có sai sót trong lĩnh vực này. Giờ đây sẽ có một đơn vị tập trung để giải quyết các vấn đề này.
Người ta có thể thấy rõ một thực tế rằng Mỹ và Nhật đang đi theo hai hướng trái ngược nhau hoàn toàn. Mỹ vẫn đang vướng vào cách tiếp cận “điều tiết thông qua thực thi” của SEC: đưa ra các vụ kiện nhưng không đưa ra tiêu chuẩn rõ ràng. Ngược lại, Nhật Bản dường như đang cố tình ban hành các quy tắc rõ ràng — tạo ra các vụ chuyên trách để thực thi chúng.
Một lần nữa, Adomi từng làm việc giám sát về bưu chính, bảo hiểm và giám sát ngân hàng. Người nghĩ về bao thanh toán và quản lý rủi ro sẽ nghĩ về dự trữ và kiểm toán. Và quả thực, Nhật Bản áp dụng một chuẩn mực đáng chú ý: theo luật sửa đổi, stablecoin ở Nhật phải được đảm bảo bằng tiền gửi ngân hàng, hoặc chứng chỉ tiền gửi — không chấp nhận stablecoin thuật toán (algorithmic stablecoin), cũng không chấp nhận dự trữ từ các tài sản khác như thương phiếu. Điều này đã tạo ra một khuôn khổ rõ ràng — và nếu bạn là một dự án stablecoin toàn cầu muốn hoạt động tại Nhật, nhóm pháp lý của bạn sẽ phải nộp hồ sơ dự trữ ngân hàng theo tiêu chuẩn Nhật Bản.
Đừng hiểu lầm là tôi đang lạc quan mù quáng. Rủi ro thực sự ở đây là tình trạng “quản lý chồng chéo” và thủ tục giấy tờ kiểu Nhật. Đó có thể là một khuôn khổ tốt cho các sàn giao dịch trong nước, chẳng hạn như bitFlyer hoặc Coincheck, vốn đã quen với các cuộc thanh tra của FSA. Nhưng liệu nó có tạo ra rào cản quá lớn cho các dự án nước ngoài muốn vào Nhật? Tôi nghĩ câu trả lời ngắn gọn là có — và điều đó cũng không hẳn là xấu.
Các dự án tầm thường về công nghệ sẽ không thể cạnh tranh được. Các dự án có tiêu chuẩn cao về pháp lý, có ngân hàng đối tác và có khả năng kiểm toán sẽ kiếm được tiền. FTX dạy tôi: không có sự kiểm soát tốt nếu thiếu người biết cách kiểm soát. Vì vậy, sự sụp đổ FTX nằm ở nơi khác — ở sự thiếu các cuộc kiểm tra của chính các bên làm ngành.
Nếu tôi đang ở vị trí của một nhà đầu tư hoặc nhà sáng lập dự án, tôi sẽ lưu ý bốn điểm sau đây:
Thứ nhất, các nhóm sàn giao dịch đã có giấy phép tại Nhật — thực sự là một điểm cộng về tuân thủ và có thể giúp họ dễ tiếp cận dòng vốn từ các tổ chức tài chính truyền thống lớn.
Thứ hai, các dự án stablecoin có thể sớm đối mặt với các cuộc kiểm toán dự trữ định kỳ. Nếu dự trữ không được nắm giữ tại ngân hàng Nhật Bản, nhà phát hành sẽ gặp khó khăn.
Thứ ba, sự tách biệt giữa stablecoin và chứng khoán rất đáng chú ý: trong khi Mỹ tiếp tục tranh cãi về việc nó là hàng hóa hay chứng khoán, Nhật Bản đã đưa nó vào một khuôn khổ thanh toán từ lâu. Điều này có nghĩa là cơ hội tăng trưởng không nằm ở việc đầu cơ tiền mã hóa mới, mà nằm ở việc sử dụng stablecoin làm cơ sở hạ tầng thanh toán và chuyển tiền — một giải pháp thay thế cho hệ thống ngân hàng thưa thớt và chi phí chuyển tiền cao.
Thứ tư, trong dài hạn, nếu Nhật Bản đưa ra được các quy định rõ ràng về hoạt động của sàn giao dịch và stablecoin, họ có thể trở thành chuẩn mực cho các quốc gia châu Á khác. Singapore có lẽ có tư duy tiến bộ hơn, nhưng quy mô thị trường nội địa nhỏ hơn. Hồng Kông đang có những bất ổn riêng. Nhật Bản lại là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Khi FSA thực sự bắt tay vào làm với một vụ chuyên trách, ngành công nghiệp này sẽ được đặt vào khuôn khổ.
Tất nhiên, vẫn còn những điểm tối. Điều khiến tôi lo lắng nhất ở đây là: liệu hàng loạt thủ tục giấy tờ và yêu cầu đăng ký có làm chậm sự đổi mới của Nhật Bản trong lĩnh vực này trước các nước nhanh nhẹn khác hay không? Như tôi đã quan sát, FSA nổi tiếng là không thích rủi ro. Họ có thể biến một vụ mới thành một cỗ máy chậm chạp chỉ để xử lý các yêu cầu cấp phép. Nhưng chính phủ Nhật Bản — trong bối cảnh dân số già và nền kinh tế trì trệ — đang tìm cách để đưa đất nước trở thành một trung tâm Web3 toàn cầu. Thủ tướng Kishida từng phát biểu trực tiếp về việc thúc đẩy Web3, và các chính sách về stablecoin là một phần trong đó.
Vì vậy, việc bổ nhiệm Adomi — bạn thấy đấy, đây không phải là để trấn an ngành; đó là một tín hiệu có chủ đích cho các quỹ đầu tư: hãy đến đây, môi trường sẽ rõ ràng hơn. Đó là một chiến lược mang tính dài hạn.
FTX tôi đã thấy, hệ thống pháp lý Nhật Bản phản ứng cực kỳ nhanh nhạy và chính xác. Khi FTX Japan đóng băng rút tiền, FSA đã có biện pháp xử lý nhanh, trước cả phía Mỹ. Và tôi nghĩ bài học xa hơn: không phải là các quy định nghiêm khắc sẽ giết chết sự đổi mới; chính sự hỗn loạn và không chắc chắn mới là thứ giết chết sự đổi mới. Nhật Bản đang giải quyết sự không chắc chắn. FSA đã tạo ra một vụ chuyên trách để giải quyết vấn đề này.
Câu hỏi lớn tôi đặt ra ở đây là: liệu các nhà điều hành quỹ phòng hộ và nhà đầu tư mạo hiểm có chú ý đến các thay đổi hành chính tại Tokyo, hay họ vẫn chăm chăm nhìn vào các Tweet của SEC? Nếu họ không chú ý đến Nhật, tôi sẽ nói rằng họ đang bỏ lỡ một trong những tín hiệu vĩ mô thú vị nhất của năm 2025. Ngành công nghiệp tiền mã hóa toàn cầu không thiếu sự đổi mới — nhưng thiếu một khuôn khổ rõ ràng. Nhật Bản đang xây dựng khuôn khổ đó. FSA vừa cho thấy điều gì đó sâu sắc hơn: họ coi tiền mã hóa và stablecoin xứng đáng có một vụ riêng. Đó là sự thừa nhận mang tính thể chế.
Tôi sẽ để bạn với một suy nghĩ: các cường quốc tài chính đang được xác định lại. Nếu bạn nhìn vào nơi đang có nhiều thay đổi về nhân sự với chức danh mới và cơ cấu mới — đó có thể chính là nơi cần đến để tìm kiếm cơ hội. Nhật Bản đã sẵn sàng. Còn Mỹ thì vẫn đang tranh cãi về thuật ngữ. Trong cuộc đua stablecoin toàn cầu, hãy nhìn vào nơi mà họ tạo ra các vụ chuyên trách. Đó chính là nơi mà dòng tiền sẽ đổ vào trong 12 tháng tới.
Còn một chi tiết nữa mà tôi nhận ra: FSA chọn cách công bố thông tin này qua một cuộc họp báo nhỏ, không ồn ào. Không có phát ngôn hoa mỹ. Chỉ là một thông báo hành chính khô khan. Và đó chính là cách Nhật Bản nói với thế giới rằng: crypto giờ đây không còn là chuyện đặc biệt — nó đã trở thành chuyện thường ngày của hệ thống tài chính.