Tôi còn nhớ năm 2017, khi mới 17 tuổi, tôi đọc whitepaper Ethereum và nghĩ rằng cả thế giới sẽ phi tập trung hóa. Lúc đó, tôi không hề biết Swiss National Bank (SNB) là gì. Chief Economist của SNB càng xa vời. Thế mà 9 năm sau, tôi đọc được một bài báo trên Crypto Briefing – một trang tin crypto – phân tích chi tiết về việc SNB bổ nhiệm Martin Brown làm chief economist mới. Có điều gì đó sai sai. Hay đúng hơn, có điều gì đó đang thay đổi.
Bài báo đó dài, phân tích tám khía cạnh kinh tế vĩ mô, từ lãi suất đến tỷ giá, từ lạm phát đến thị trường nhà đất. Nhưng kết luận cuối cùng lại rất khiêm tốn: sự kiện này hầu như không ảnh hưởng gì đến chính sách tiền tệ của SNB, càng không ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu. Vậy tại sao một trang crypto lại dành hàng nghìn từ để phân tích một sự kiện vĩ mô tầm thường như vậy? Câu trả lời nằm ở chính sự thay đổi trong cách thị trường crypto nhìn nhận thế giới.
Context: Thị trường đi ngang và cơn khát narrative
Chúng ta đang ở giữa một thị trường đi ngang kéo dài. Bitcoin lình xình quanh vùng 70-80k, altcoin không có động lực mới. Các nhà đầu tư cá nhân mệt mỏi với những câu chuyện về Layer 2, restaking, và AI agent. Họ cần một narrative mới để tin tưởng. Và tự nhiên, câu chuyện về "vĩ mô" – về lãi suất, về chính sách tiền tệ, về các ngân hàng trung ương – bắt đầu len lỏi vào các bài viết trên Crypto Twitter, trên Mirror, trên The Block.
Crypto Briefing đưa tin về SNB không phải vì họ quan tâm đến Martin Brown (một giáo sư tài chính ngân hàng đến từ St. Gallen), mà vì họ biết độc giả của họ đang tìm kiếm bất kỳ tín hiệu nào có thể ảnh hưởng đến thanh khoản toàn cầu. Trong tâm lý thị trường đi ngang, mọi thứ đều có thể trở thành tín hiệu. Một sự thay đổi nhân sự cấp thấp ở SNB cũng được phân tích như thể đó là quyết định lãi suất của Fed.
Core: Hai lớp phân tích – sự kiện và sự phản ánh
Lớp thứ nhất: Bản thân sự kiện có giá trị gì?
Thực tế, như bài báo gốc đã chỉ ra, SNB chief economist không có quyền bỏ phiếu về lãi suất. Đó là vai trò của Governing Board ba người. Chief Economist chỉ là cố vấn nghiên cứu. Martin Brown, với background về household finance và banking stability, có thể ảnh hưởng đến cách SNB tiếp cận các vấn đề về thị trường nhà đất và ổn định tài chính. Nhưng tác động đó là rất gián tiếp và mang tính dài hạn. Đối với thị trường crypto, sự kiện này gần như vô hại.
Tuy nhiên, có một điểm thú vị: SNB là một trong những ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới về quy mô bảng cân đối kế toán (khoảng 7000-8000 tỷ CHF). Họ nắm giữ lượng lớn ngoại tệ và trái phiếu. Nếu Martin Brown đưa ra các khuyến nghị về quản lý dự trữ ngoại hối, điều đó có thể ảnh hưởng đến dòng vốn toàn cầu. Nhưng đó là một kịch bản rất xa vời.
Lớp thứ hai: Sự kiện phản ánh điều gì về crypto?
Đây mới là phần thú vị. Khi một trang crypto chuyên sâu phân tích macro, điều đó cho thấy thị trường đang trưởng thành. Nhưng trưởng thành theo hướng nào? Có hai cách hiểu:
- Tích cực: Crypto đang hội nhập với tài chính truyền thống. Các nhà đầu tư tổ chức đòi hỏi sự hiểu biết về vĩ mô để đưa ra quyết định. Việc đọc hiểu các tín hiệu từ SNB, Fed, ECB trở thành kỹ năng cần thiết. Điều này nâng tầm crypto từ một "sân chơi đầu cơ" thành một "lớp tài sản" thực thụ.
- Tiêu cực: Crypto đang đánh mất bản chất. Bản chất của crypto là phi tập trung, là không cần tin tưởng vào bất kỳ ngân hàng trung ương nào. Khi chúng ta bắt đầu quan tâm đến chief economist của SNB, chúng ta đang quay trở lại với thế giới cũ – nơi mà quyết định của vài người ở Zurich có thể ảnh hưởng đến giá trị tài sản của chúng ta. Điều này đi ngược lại với tinh thần ban đầu của Bitcoin.
Tôi nghiêng về cách hiểu thứ hai, nhưng không phải vì lý tưởng hóa. Tôi đã chứng kiến quá nhiều lần crypto bị cuốn theo các narrative vĩ mô: "Fed pivot" là chủ đề hot nhất năm 2023, rồi "rate cut" năm 2024, và bây giờ là "SNB appointment". Mỗi lần như vậy, thị trường lại có một đợt tăng giảm mạnh, nhưng sau đó quay về xu hướng dài hạn của chính nó. Những tín hiệu vĩ mô thực sự chỉ có tác dụng ngắn hạn, còn sự phát triển của công nghệ và adoption mới là yếu tố quyết định.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác – Sự kiện này không quan trọng, nhưng việc nó được đưa tin thì quan trọng
Hầu hết mọi người sẽ đọc bài báo và nghĩ: "À, SNB có chief economist mới, có thể ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ, từ đó ảnh hưởng đến Bitcoin." Sai. Như tôi đã phân tích, tác động thực tế gần bằng không. Điều thực sự quan trọng là: crypto media đang chuyển từ việc đưa tin về công nghệ sang đưa tin về vĩ mô. Đây là một tín hiệu cho thấy sự thay đổi trong nhu cầu của độc giả.
Khi tôi còn làm analyst tại Pantera, tôi nhận thấy một điều: các quỹ đầu tư tổ chức không quan tâm đến việc Uniswap V4 có gì mới, họ quan tâm đến việc lãi suất của Mỹ sẽ ảnh hưởng thế nào đến dòng vốn vào crypto. Họ muốn có những báo cáo macro tích hợp với crypto. Và các trang tin như The Block, CoinDesk, Crypto Briefing đang đáp ứng nhu cầu đó.
Nhưng có một mặt trái: sự chú ý quá mức vào vĩ mô có thể làm chậm sự phát triển của các ứng dụng phi tập trung thực sự. Nếu mọi người chỉ tập trung vào việc dự đoán lãi suất, họ sẽ không còn thời gian để xây dựng các sản phẩm DeFi mới, các game NFT sáng tạo, hay các giải pháp scaling. Crypto sẽ trở thành một thị trường tài chính khác, thay vì một cuộc cách mạng công nghệ.
Tôi từng viết một bài báo về "Narrative và thị trường" trên Mirror, nơi tôi chỉ ra rằng những câu chuyện mạnh nhất trong crypto thường đến từ công nghệ và văn hóa, không phải từ vĩ mô. ICO năm 2017 là câu chuyện về phi tập trung hóa. DeFi Summer 2020 là câu chuyện về tài chính mở. NFT 2021 là câu chuyện về sở hữu kỹ thuật số. Câu chuyện về "Fed pivot" không tạo ra được sự đổi mới nào cả.
Takeaway: Câu hỏi cho tương lai
Khi một trang crypto dành hàng nghìn từ để phân tích một sự kiện vĩ mô tầm thường, đó là dấu hiệu của sự trưởng thành hay sự xa rời bản chất? Có lẽ là cả hai. Chúng ta đang trưởng thành hơn trong cách hiểu về thị trường tài chính toàn cầu, nhưng đồng thời cũng đang đánh mất đi sự tập trung vào những điều làm nên sự khác biệt của crypto: sự phi tập trung, sự đổi mới, và sức mạnh của cộng đồng.
Liệu chúng ta có thể vừa nắm bắt được các tín hiệu vĩ mô, vừa giữ vững tinh thần xây dựng? Hay chúng ta sẽ trở thành một phiên bản khác của Phố Wall, chỉ với nhiều biến động hơn? Câu trả lời nằm ở cách chúng ta lựa chọn những câu chuyện để theo đuổi. Còn tôi, tôi vẫn sẽ đọc báo cáo của SNB, nhưng tôi sẽ không để nó chi phối quyết định đầu tư của mình. Bởi vì tôi biết rằng, những câu chuyện lớn nhất trong crypto vẫn chưa được viết ra.