Hook: Một gáo nước lạnh từ Phố Wall
Tuần này, Robin Brooks, nhà kinh tế trưởng của Viện Tài chính Quốc tế (IIF), một trong những tổ chức tài chính có ảnh hưởng nhất thế giới, đã thẳng thừng tuyên bố: Bitcoin không phải là nơi trú ẩn an toàn. Trong một loạt các bài đăng trên mạng xã hội, ông so sánh hiệu suất của Bitcoin so với vàng trong 'giao dịch suy thoái tiền tệ' (debasement trade) và đi đến kết luận rằng đồng tiền mã hóa lớn nhất thế giới đã thất bại thảm hại trong việc khẳng định vị thế 'vàng kỹ thuật số'.
Đây không phải là lần đầu tiên Brooks đưa ra quan điểm này. Nhưng việc nó được lặp lại vào thời điểm thị trường đang đi ngang và các nhà đầu tư vĩ mô đang ráo riết tìm kiếm các kênh trú ẩn, đã tạo ra một làn sóng tranh luận mới. Liệu đây có phải là một tín hiệu cảnh báo thực sự từ một bộ óc tài chính hàng đầu, hay chỉ là 'tiếng ồn' mà cộng đồng crypto nên bỏ qua?
Context: Cuộc chiến giành 'ngôi vương' trú ẩn
'Giao dịch suy thoái tiền tệ' (debasement trade) là một thuật ngữ dùng để chỉ hành động mua vào các tài sản 'cứng' như vàng, bạc, hoặc Bitcoin, khi có dấu hiệu cho thấy tiền pháp định đang mất giá do lạm phát, thâm hụt ngân sách, hoặc chính sách nới lỏng định lượng của ngân hàng trung ương.
Trong bối cảnh này, 'câu chuyện' (narrative) 'vàng kỹ thuật số' của Bitcoin đã trở thành một trong những lý do thuyết phục nhất để các tổ chức và cá nhân coi nó như một kho lưu trữ giá trị. Tuy nhiên, sự biến động giá dữ dội của Bitcoin, vốn là một đặc điểm cố hữu của một tài sản mới nổi, lại là điểm yếu chí mạng khi so sánh với sự ổn định tương đối của vàng.
Brooks, với tư cách là một nhà kinh tế học thuộc phe 'truyền thống', đã khai thác chính điểm yếu này. Ông không chỉ đơn thuần nói rằng vàng tốt hơn Bitcoin, mà còn đưa ra một phép so sánh trực tiếp, có thể kiểm chứng: trong các giai đoạn suy thoái tiền tệ, vàng tăng giá, còn Bitcoin thì không. Đây là một 'đòn đánh' vào chính cốt lõi của luận điểm về Bitcoin.
Core: Điều mà code và dữ liệu trên chuỗi thực sự nói
Nếu bạn đọc kỹ các lập luận của Brooks, bạn sẽ thấy ông ấy đang đặt ra một giả định tin cậy rất quan trọng: hiệu suất giá trong quá khứ là thước đo duy nhất cho giá trị trú ẩn. Đây là lỗ hổng trong lập luận của ông.
Tôi đã xem xét dữ liệu về địa chỉ nắm giữ Bitcoin dài hạn (Long-term Holders - LTHs). Điều mà dữ liệu trên chuỗi thực sự nói là một câu chuyện hoàn toàn khác. Trong khi giá Bitcoin có thể giảm mạnh trong các cuộc khủng hoảng vĩ mô (như tháng 3/2020), số lượng người nắm giữ và số lượng Bitcoin được chuyển đến các ví lạnh (cold storage) lại tăng đột biến. Đây là một hành vi điển hình của 'kẻ trú ẩn': họ mua vào khi giá thấp và không bán ra khi giá tăng.
Nếu chúng ta nhìn vào cấu trúc của Merkle Tree của Bitcoin, nó không có bất kỳ cơ chế nào để kiểm soát lạm phát ngoài lịch trình giảm một nửa (halving) đã được lập trình sẵn. Điều này làm cho Bitcoin trở nên 'cứng' hơn cả vàng về mặt toán học. Vàng có thể được khai thác thêm, nhưng nguồn cung Bitcoin là tuyệt đối. Đây là một lợi thế kỹ thuật mà Brooks và các nhà kinh tế truyền thống thường bỏ qua.
Tuy nhiên, tôi phải thừa nhận một điểm yếu. Chi phí để chứng minh (proof-of-work) tính hợp lệ của một giao dịch Bitcoin là rất lớn. Điều này tạo ra một rào cản gia nhập cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ và làm cho Bitcoin kém thanh khoản hơn vàng trong các cuộc khủng hoảng tức thời. Khi cần tiền mặt gấp, bạn có thể bán vàng trong vòng vài giờ, nhưng việc thanh lý một lượng lớn Bitcoin có thể gây ra trượt giá (slippage) nghiêm trọng. Đây là lý do tại sao trong ngắn hạn, Bitcoin có thể thất bại trong 'debasement trade'.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác về 'điểm mù bảo mật'
Điểm mù mà Brooks và các nhà phê bình đã bỏ qua là một sự thật phản trực giác: Sự thất bại trong ngắn hạn của Bitcoin trong 'debasement trade' thực ra lại là một tín hiệu xác nhận cho sự trưởng thành của nó như một tài sản trú ẩn dài hạn.
Hãy nghĩ về điều này. Khi thị trường chứng khoán sụp đổ, các quỹ đầu cơ (hedge funds) và các tổ chức bán tháo mọi thứ có tính thanh khoản, bao gồm cả Bitcoin, để trang trải các khoản lỗ của họ. Hành vi này được gọi là 'bán tháo để trả nợ' (deleveraging). Điều đó cho thấy Bitcoin, than ôi, vẫn đang được coi là một tài sản rủi ro (risk-on asset) trong danh mục đầu tư của các tổ chức.
Nhưng đối với các nhà đầu tư bán lẻ và các 'cá voi' thực thụ, những người hiểu rõ về code và cấu trúc của Bitcoin, hành vi của họ lại ngược lại. Họ mua vào khi giá giảm. Điều này tạo ra một sự phân kỳ giữa hành vi giá ngắn hạn (do tổ chức) và hành vi nắm giữ dài hạn (do cộng đồng). Sự phân kỳ này là một trong những tín hiệu mạnh mẽ nhất mà tôi từng thấy.
Vì vậy, việc Brooks chỉ trích Bitcoin vì hiệu suất kém trong 'debasement trade' giống như việc chỉ trích một con tàu chở dầu vì nó không thể quay đầu nhanh như một chiếc thuyền đua. Con tàu chở dầu được thiết kế để vượt qua những cơn bão lớn, không phải để chạy nước rút. Bitcoin được thiết kế để tồn tại qua các chu kỳ lạm phát và suy thoái trong nhiều thập kỷ, không phải để giao dịch trong vài tuần.
Takeaway: Một câu hỏi dành cho các nhà đầu tư
Vậy, chúng ta nên làm gì với thông tin này? Tôi cho rằng đây là một cơ hội để kiểm tra lại giả định của chính mình. Nếu bạn tin rằng 'debasement trade' là một xu hướng dài hạn, thì việc bán Bitcoin để mua vàng ngay bây giờ có thể là một quyết định sáng suốt trong ngắn hạn. Nhưng nếu bạn tin vào tương lai của một hệ thống tài chính phi tập trung, trong đó Bitcoin là tài sản dự trữ, thì việc bán tháo khi có tin xấu từ một nhà kinh tế học truyền thống có thể là một sai lầm chiến lược.
Liệu Robin Brooks có đang nhìn thấy một tương lai mà vàng thống trị tối cao, hay ông ấy chỉ đang phản ánh sự thiếu hiểu biết về công nghệ đằng sau 'vàng kỹ thuật số'? Câu trả lời, giống như mọi thứ trong crypto, nằm ở code và dữ liệu, không phải ở những lời bình luận.